maandag 25 november 2019




PATSERS IN HET PARK


Ze houden zich nu koest, laten zich niet zien, blijven buiten beeld: de rode patsers.
Maar zo halverwege de herfst liepen ze arrogant rond bij de botenloods en het pomphuisje:  Amerikaanse rivierkreeften. 
Wie een tijdje langs de steile waterkant stond zag ze achter elkaar zó uit het water lopen, het pad op gaan. Naar wie of wat? Waarschijnlijk naar een ander water op zoek naar een leuke partner. Alsof wij niet genoeg oppervlaktewater hebben! Maar ja, het gras in de andere weide blijft toch altijd groener.    
Wie 'm ziet zal het direct beamen: dit is geen vriendelijk aaibaar huisdier maar een narrige patser. Rood als een kreeft, maar schaamteloos. Zodra je in zijn buurt komt gaat ie recht overeind staan en bedreigt je met z'n felrode scharen. Met 15-20 centimeter lengte imponeert ie zonder twijfel.
Onze fotograaf Rob Mostert is met z'n camera op de grond gaan liggen om dat mooi in beeld te brengen. (De fotograaf is bij deze actie gelukkig niet gewond geraakt).



Moeten we blij zijn met deze "aanwinst"? Nou nee, deze rode Procambarus clarkii is waarschijnlijk nog niet zo heel lang geleden ergens in Nederland door aquariumhouders of restaurateurs in de dichtstbijzijnde sloot geparkeerd, maar plant zich razendsnel voort. Gecombineerd met z'n vermogen om hele stukken over land te lopen leidt dat tot een snelle verspreiding over een groot gebied. In het water gedraagt ie zich als een beest. De kreeft knipt door wat ie tegen komt: plant of dier. En de holen die net onder de waterlijn worden gegraven leiden tot een flinke aantasting van de oever.
Wat doen we er aan? Sommige mensen zetten graag een kreeftje op hun menu. De rode patser schijnt er heel geschikt voor te zijn. Maar er is ook een ander die er op aast: kraaien.
De hele maand september en oktober waren er twee kraaien die opvallend vaak langs de tent van Te Werve Buiten rond stapten: onmiskenbaar op zoek naar een lekker hapje uit de sloot tussen pomphuis en botenloods. Met een handige manoeuvre van hun snavel kieperden ze de kreeft voorzichtig op zijn rug. Dan kan ie weinig kanten meer op! 
Aan de onderkant zijn kreeften erg kwetsbaar: een kraaiensnack bij uitstek. Hulde aan de zwarte kraai!

MvL 
22-11-2019

donderdag 21 november 2019

DÁÁR HANGT DE KLEPEL!

Al eerder heeft op deze plaats een bericht gestaan over de klokken op Te Werve. Aan het landhuis hangen er twee: de grote "Heerenklok" en de kleine klok. De grote werd gebruikt om de heer of de vrouwe van Te Werve te melden dat het bezoek was gearriveerd. De kleine gaf een signaal aan het personeel van het landhuis. De derde klok hangt op de nok van het Koetshuis; op Monumentendag 2019 is deze weer geluid bij de start van de rondleiding langs de rijksmonumenten op het landgoed. 


Op de grote klok staat de tekst Soli Deo Gloria. En het jaartal 1729. In het randschrift staan verder nog een engel met bazuin,  druiven en granaatappels. Soli Deo Gloria ("alle eer aan god") is onmiskenbaar een religieuze uitdrukking. Nog altijd in gebruik als naam voor talloze koren. De bazuin staat voor de aankondiging van het einde der tijden en het laatste oordeel. De wijn is het symbool van het bloed van Christus. De granaatappels staan voor de opstanding en het eeuwig leven). Géén simpel belletje dus, maar een klok waar veel aandacht aan is besteed.

Op zoek naar de achtergrond van deze klok is onlangs contact opgenomen met Rainer Schütte, conservator klokken van Museum Klok en Peel in Asten.  Rainer Schütte is dé deskundige in Nederland als het gaat om klokken. Hij herkende - aan de hand van bijgevoegde foto - de klok direct als een exemplaar van Jan Albert de Grave, klokkengieter te Amsterdam. Klokken gieten gebeurt in Nederland nu alleen nog  bij Royal Eijsbouts (en tot voor kort ook bij Petit en Fritsen), maar was destijds een stedelijk ambacht. Jan Albert zelf overleed in 1729, maar zijn weduwe zette het bedrijf nog enkele jaren onder de oude naam voort. 

Wie gaf daarvoor opdracht? Eigenaar van Te Werve was destijds Dirc Wuytiers; een zeer  rijke Amsterdammer, die vanaf 1696 woonde op Herengracht 458, een pand dat nu bekend staat als Huis Goudstikker en nog steeds bestaat. Wat blijkt....... dat is op nog geen 1.200 meter afstand van de klokkengieterij! De conclusie dat Dirc Wuytiers de opdracht gaf is toch niet te ver gezocht. Maar waarom? 

Van 1568 - 1648, de 80-jarige oorlog, weet u nog? Een groot conflict tussen katholieken en protestanten. Vanaf 1573 was de openbare uitoefening van het katholicisme verboden. Zo ontstonden schuilkerken. Op Te Werve werd lange tijd de aanwezige huiskapel daarvoor gebruikt.  Vanaf 1594 was het katholicisme zelfs helemaal verboden, maar natuurlijk niet verdwenen. In 1702 leidde dat tot een groot conflict: wie benoemt de bisschoppen? Het centraal gezag in Rome vond dat hun taak; veel katholieken in Nederland vonden dat een taak van het kapittel van priesters in Utrecht. Dat laatste vond ook de Rijswijkse pastoor Van der Maes*. Dat leidde tot grote woede bij Dirc Wuytiers van Te Werve die de lijn van de paus volgde. In 1724 kwam het tot een breuk tussen "Rome" (rooms-katholieken) en "Utrecht" (oud-katholieken). Laatstgenoemden bleven kerken in de schuilkerk aan het Julialaantje. Veel roomskatholieken kozen voor de huiskapel van Te Werve. En een kerk zonder klok.....
Pas in 1784 kregen de Roomsen een eigen gebouw (de Bonifatiuskerk, een kleine voorloper van de huidige). 
Een rustige tijd? Vergeet het maar!

MvL, 21-10-2019.
* Zie ook Lizette de Koning, Verhalen van Rijswijk, 2007.

woensdag 30 oktober 2019

Het overlijden van Kees Kort

De bomen groot, de planter dood

"Die bomen daar, langs de rand, die heb ik toentertijd geplant. Ik kon ze allemaal tegelijk onder m'n arm dragen", heeft Kees ons wel eens verteld. Inmiddels zijn de bomen groot. En is de planter dood. Op 28 oktober 2019 is Kees overleden. 



Kees was een begrip. Niet alleen maar coördinator van de vrijwilligers. 's Ochtends was ie de eerste die op het terrein kwam. Klaar om z'n mannen en vrouwen te ontvangen die deze dag aan de slag zouden gaan. Of om een groep te verwelkomen voor een rondleiding.
De man die natuurlijk niet alle, maar wel talloze bomen op het landgoed eigenhandig heeft geplant. Die duizenden bollen en stekjes van meer of minder exotische aard in de grond heeft gestoken, waardoor een waardevol gebied is ontstaan; een rijke oase van 26 hectare midden in een zwaar verstedelijkt gebied.
Een vraagbaak voor van alles en iedereen: welk plantje is dit? Moet die boom gesnoeid worden? Waar ligt de elektriciteitskabel in de grond? Waar loopt de waterleiding? In welk jaar was ook al weer dat pad aangelegd? Hoe groot zijn de hoogteverschillen tussen de Serpentinegracht, het meer en de afwatering op de Vliet? Wanneer is de botenloods verbouwd? En ga zo maar door. Binnen twee minuten kreeg je het antwoord op welke vraag dan ook: de naam van de plant, het jaartal van de verbouwing, een plattegrond van het leidingstelsel. Zacht van karakter, maar onbetwist de harde geheugenschijf van Te Werve. 

Tientallen mensen heeft Kees altijd als vrijwilliger aan zich weten te binden. Je deed het voor Te Werve, maar óók voor Kees. Met kleine aanwijzigen stuurde hij het onderhoud. Allemaal wist je wat je doen moest, altijd kwam ie even langs om te kijken hoe het ging. Een coördinator die iedereen zich zou wensen.

Nog vier dagen te gaan, dan zou Kees tweeënnegentig zijn geworden. Het is er niet van gekomen.  Van de ene dag op de andere is ie vertrokken. Hij laat een prachtig landgoed achter. 
En we weten zeker dat - als onze tijd is gekomen - het er boven prachtig uit zal zien. Want reken maar dat ie binnen de kortste keren een groot leger van vrijwilligers om zich heen heeft weten te verzamelen om het boven eens flink aan te pakken. De hemel wordt groen!

MvL301019

donderdag 10 oktober 2019

Herfst, geuren en kleuren!

Een rustige periode, de herfst? Vergeet het maar. Toegegeven, het aantal bezoekers is lager, zeker als het regent, maar de natuur werkt zich een slag in de rondte. Bomen werken hard aan de bevoorrading voor het volgend voorjaar. De paddenstoelen schieten uit de grond, letterlijk met geuren en kleuren. Heel spectaculair op dit moment: de biefstukzwam. Ja, zo ziet ie er inderdaad ook uit: roodgekleurd en als zo groot als een biefstuk van meer dan een pond. We zeggen niet wáár ie staat, want dan zijn we 'm zo kwijt! 





Duizend tinten groen trekken geleidelijk weg uit de miljarden bladeren op Te Werve. De groene bladkorrels - essentieel voor de plant -  worden opgeslagen in de takken om daar te overwinteren. Daardoor wordt in de bladeren het geel en rood zichtbaar, daarna het bruin. Het zomerse proces - water met voedingsstoffen uit de grond halen, verdamping door de mondjes aan de onderkant van de bladeren - komt geleidelijk tot stilstand. Tussen takken en bladeren groeien dunne kurklaagjes die de boom afsluiten; het blad valt af. De groeiperiode is voorlopig voorbij; de suikers die in de bladeren zijn gemaakt zijn opgeslagen in de wortels en staan klaar voor het volgend voorjaar.





Minstens zo actief zijn de paddenstoelen. Paddo's zijn eigenlijk de bloemen van een zwam; de bloem boven de grond, de zwam in de grond. Omdat paddenstoelen vooral uit water bestaan, is al die regen zéér welkom. Ze schieten als paddenstoelen uit de grond! 
Daar hebben de zwamdraden zich het hele jaar al gevoed met restjes: van takken, eikels, afgevallen bladeren en meer van dat soort lekkernijen. Wie vaak op Te Werve komt weet dat zelf de dikste omgezaagde boomstammen geleidelijk helemaal worden opgegeten: een rotte stam is gebak met slagroom voor al die paddootjes. 

Hoeveel soorten er op Te Werve zijn? Dat is moeilijk te zeggen. Je kunt beter vragen hoeveel soorten zich hebben laten zien:  in de loop der jaren al zo'n 700!

                               


Dat betekent dat de grond vol zit met zwamdraden, al zul je de meeste met het blote oog niet waarnemen. Er zijn inmiddels technieken om dat wel uit te zoeken. En, zo zegt Wim Veraghtert van Natuurpunt Educatie: "De resultaten van de nieuwe technieken zijn duizelingwekkend. In 5 gram bodemmateriaal vindt men zwamdraden van gemakkelijk meer dan 100 soorten terug. Als het dus veel geregend heeft en het bos vol paddenstoelen staat, zien we eigenlijk nog niet meer dan het topje van de ijsberg"*.
Wie durft daar te zeggen dat het een saaie boel is daar onder de grond?

Onze eigen Te Werve-hoffotograaf Rob Mostert heeft er vorige week de prachtigste foto's van gemaakt. Die willen we u natuurlijk niet onthouden!  

* www.natuurpunt.be
MvL 9-10-19

maandag 16 september 2019

LANG EN GELUKKIG OF NOOIT WAT GEWORDEN?

Heeft u 'm ook gezien, die advertentie in de Haagsche Courant? Akkoord, 't is al even terug - het was de krant van 6 juni 1935 - maar de vraag blijft lang knagen: hebben ze mekaar nou gekregen of niet? Ik doel natuurlijk op die kleine annonce: 

TE WERVE
Zondag j.l. Jongedame met rose blouse, brede witte hoed en  witte handsch.m.kappen, wordt vr.verz. te schrijven onder No. 4052 bureau van dit blad".  



De advertentie was ondertekend met "Plus-four gris". Om wie zou het gaan, wat voor iemand is die afzender, hoe oud, wat waren de omstandigheden? Hoe was het weer?

Hmm, een zondag op Te Werve. Op het terras waarschijnlijk. Na een week werken lekker ontspannen, een beetje spiedend rondkijken met een kopje thee in de hand. In z'n goeie pak. Gesoigneerd. Zou ie rijk zijn geweest? Misschien, maar dan wel krenterig: de afkortingen "handsch.m.kappen" en "wordt vr.verz." duiden op een zuinige advertentie, want elke letter in een advertentie telde mee voor de rekening. Toch wel iemand uit de financieel-economische hoek. Denk ik. Hij wist dat minister Steenberghe van Economische Zaken de volgende dag zou aftreden omdat het kabinet zijn plan niet wilde volgen om de gulden te devalueren. Zijn geld zou dus z'n waarde behouden; hij bleef rijk en kon zich een terrasje wel veroorloven! En de Bataafsche Petroleum Maatschappij had net 40% van de aandelen genomen in de toen pas opgerichte N.V. Nederlandsche Nieuw Guinee Petroleum Maatschappij. Ja, daar wist ie meer van; slim zakenmannetje. Mannetje? Denk het wel, het was in die tijd voor vrouwen en mensen van het X-geslacht niet gebruikelijk om een grijze plusfour te dragen. 
Plusfour? Ja, u weet wel, zo'n pofbroek tot net onder de knieën. (Inderdaad: een drollenvanger). Dat past ook wel bij begin juni. Exacte gegevens over het weer van toen ontbreken, maar de gemiddelde temperatuur begin juni was in die jaren 18,6 graden, dus heel warm was het nou ook weer niet. Maar waarom is ie niet op haar afgestapt: "Dag jongedame, wat heeft u een mooie brede hoed! Wat zijn de kappen van uw handschoenen groot! Wat is uw blouse prachtig roze! Mag ik u een Martini aanbieden?" Of zou ie pas drie dagen later  hebben bedacht dat deze jongedame heel interessant was en de advertentie hebben geplaatst? Nou, geen lefgozer die meteen op zijn doel af ging. Dat is duidelijk.
Mooi, hém hebben we in beeld.


Dat brengt ons bij de jonge dame. Brede hoed; past bij het weer dat toch nét even wat frisjes was. Handschoenen met kappen kwamen daarbij ook goed van pas. Ja, ik denk een dame uit een chique milieu, van goede komaf. Iemand die vast en zeker goed kon lezen en schrijven; ze hád de advertentie dus heel goed kunnen lezen en een brief kunnen schrijven naar No. 4052.  Het had best een goed stel kunnen worden, als......
Maar de krant was in de regen nat geworden, het briefpapier was op, de vulpen was leeg, van de zenuwen stuurde ze de brief niet naar No. 4052 maar naar No. 4025, ze moest helemaal niks van zuk soort kerels hebben, ze haatte plusfours, zéker grijze, ze zat al achter Deterding aan, ze.... ze..... ze had er gewoon geen zin an.  
Tja, zo kan het gaan. De droom spatte uiteen. Da's niks geworden. 

Of kent u dit paar toevallig?
   
MvL 14-8-19
Bron advertentie: Delpher

donderdag 5 september 2019



HET RIJKE LEVEN, GENIETEN VAN UW LANDGOED

U kent ze wel, die prachtige schilderijen. Pronkstukken van musea. Heren en een dame, loom liggend op het gras, genietend van de natuur in elkaars aangename gezelschap.
Waarom u niet? Zondag 15 september tijdens het Strandwalfestival is landgoed Te Werve van ons allemaal!
Ziet u zichzelf al zitten op het gazon, een wijntje in de hand, een hapje onder handbereik?
Een keertje doen alsof die 25 hectares uw eigen achtertuin zijn, terwijl uw gasten zich over het terrein verspreiden en de kinderen zich met elkaar vermaken. Natuurlijk gaat u maandag weer hard aan de slag, maar de zondag mag toch wel eens feestelijk worden gevierd?




Picknicken op zondag 15 september van 12.00-15.00 uur
Sla de lunch thuis over en reserveer (www.tewervebuiten.nl) een gulle picknickmand. Zoek een lekker plekje op het terrein. Bestel zo'n Zuid-Afrikaans Boschendalwijntje in en laat het water in uw mond lopen bij het openen van de picknickkist. Broodjes, salade, rosé. En onderhand laat u de rijke geschiedenis van Te Werve nog eens aan u voorbij gaan: ruige ridders, angstige Hoeken en wraakzuchtige Kabeljauwen en andersom, rijke kooplieden en onverzadigbare oliebaronnen. Die tijden zijn voorbij. Wat bleef is de schoonheid van de natuur, de prachtige luchten tussen de boomkruinen, het kabbelende water van het meer. Geniet van de roodborst die nieuwsgierig met u komt kennismaken. Luister naar de buizerd die haar jongen vliegles geeft, hoog boven u. Hoor de kauwtjes die opgewekt elkaar overtuigen van hun goede humeur. Lach om de halsbandparkieten die als jolige jongeren met elkaar luidruchtig door het luchtruim scheren. En daar in de verte, de kloeke roffel van de bonte specht. Nee, u bent niet alleen!

Jazz en Gin-tonic: zondag 15 september 15.00-20:00 uur
Vanaf 15.00 uur wordt de party naar een ander niveau getild: een DJ, lokale jazzbandjes en een BBQ brengen u in alle staten. Neem uw buren en vrienden mee! Oh ja, vergeet de kinderen niet: altijd dolle pret bij het springkussen.
Reserveren is niet nodig: stap gewoon naar binnen.

maandag 2 september 2019

ZINDELIJK EN BEKWAAM

Bazen en bazinnen kunnen het zelden alleen af. Hulp is geboden. Zeker in de huishouding en in de bediening. De vraag naar personeel is dus van alle tijden. Eens kijken hoe dat op Te Werve is en was. Eerst maar eens even zien hoe het nu gaat. Op de website kun je de oproep anno 2019 vinden: 

Studentenpool Oproepkrachten 
Wil jij tijdens je studie goed bij verdienen en deel uitmaken van ons enthousiaste team medewerkers? Schrijf je dan in bij onze vaste studentenpool oproepkrachten, die wij oproepen bij (grote) feesten, bijeenkomsten en partijen.
Goed bijverdienen in de Horeca:
Leuke baan op een landgoed
Werken op tofste events
Baas over je eigen rooster
Goed betaald
Gezellige collega's
Een dynamische werkomgeving
Kans om heel veel te leren
Ervaring is een pré maar uitstraling, inzet en leergierigheid zijn nog belangrijker.

1967
Modern en enthousiast geformuleerd. Zo klonk het niet altijd. Even een stapje terug in de tijd, naar een advertentie van de Bataafsche Internationale Petroleum Mij. N.V. in de Leeuwarder Courant van 26 mei 1967: "In ons recreatie-oord annex hotel 'Te Werve' is plaats voor enige SERVEERSTERS. Vereisten: enige jaren ervaring, opleiding huishoudschool, bereid bij toerbeurt ook tijdens de week-ends werk te verrichten. Leeftijd 23-35 jaar. Voor inlichtingen kan men zich telefonisch of schriftelijke wenden tot..".   
Hmm, vanachter een streng bureau geschreven. Je ziet de denkrimpels op het voorhoofd van de personeelsfunctionaris.

1917
We stappen 50 jaar terug en lezen in de Delftsche Courant van 24 oktober 1917: "Mevrouw Labouchère, 'Huis te Werve', Rijswijk, vraagt met 1 Nov. een bekwame NOODHULP-KEUKENMEID".  Reacties onder nummer 7339-6 naar de krant".
Dat klinkt als een roep om hulp: we lopen vast! Noodhulp!




1877
Nóg eens 40 jaar terug in de tijd: "Mevrouw VAN PALLANDT Huis Te Werve, Rijswijk bij Den Haag, verlangt met November, tegen hoog loon, eene zindelijke, bekwame KEUKENMEID. Alleen die van goede getuigen voorzien zijn, komen in aanmerking", aldus de advertentie in de Provinciale Overijsselsche en Zwolse Courant van16 augustus 1877.
Goede getuigen, ons soort mensen: geen sloeries in de keuken. 

Oproepkrachten, serveersters, keukenmeid, noodhulp-keukenmeid: de wereld heeft niet stilgestaan. Gelukkig zijn ze allemaal nog steeds zindelijk en bekwaam. 

Mvl 14-9-19